Аннотация

Мақолада 1990–2025 йилларда шаклланган ўзбек психологик мактабининг илмий меросидан сунъий интеллект технологиялари асосида ишлайдиган онлайн-психологик тестлаш платформаси учун сўровнома ишлаб чиқишда фойдаланиш масалалари кўриб чиқилади.

Шахс психологияси, ижтимоий психология, педагогик психология ва психодиагностика соҳаларида фаолият юритган етакчи ўзбек психологларининг илмий қарашлари таҳлил қилинган.

Шунингдек, миллий илмий ёндашувларни психологик диагностика соҳасидаги замонавий рақамли технологиялар билан интеграция қилиш имкониятларига алоҳида эътибор қаратилган.

Тадқиқот натижасида онлайн-психологик тестлаш платформаси учун сўровнома шакллантиришнинг методик модели таклиф этилди. У шахснинг психологик ҳолатини янада аниқ диагностикалаш ва индивидуал тавсиялар ишлаб чиқиш имконини беради.

Кириш

Сўнгги йилларда ахборот технологиялари ва сунъий интеллектнинг жадал ривожланиши турли фан ва амалиёт соҳаларида рақамли воситалардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтирди. Шу йўналишлардан бири инсоннинг психологик ҳолатини баҳолаш ва диагностика қилиш учун рақамли платформалардан фойдаланиш ҳисобланади.

Замонавий психологияда онлайн-психологик тестлаш усуллари фаол ривожланмоқда. Ушбу усуллар психологик диагностик маълумотларни тезкор олиш, шахснинг психологик хусусиятларини таҳлил қилиш ҳамда шахсий ривожланиш учун тавсиялар ишлаб чиқиш имконини беради

Ўзбекистон Республикасида психологик фаннинг ривожланиши миллий илмий мактабнинг шаклланиши билан чамбарчас боғлиқдир. Айниқса, мустақилликдан кейинги даврда шахс психологияси, ижтимоий психология, педагогик психология ва психодиагностика соҳаларида муҳим илмий тадқиқотлар амалга оширилди.

Ўзбек психологларининг илмий мероси

Ўзбекистонда замонавий психологик фаннинг шаклланиши ва ривожланишига кўплаб олимлар катта ҳисса қўшган.
Улар орасида Эркин Ғозиев алоҳида ўрин эгаллайди. Унинг илмий ишларида шахс психологияси, инсоннинг маънавий ривожланиши ва ижтимоий шаклланиши масалалари ўрганилган.

Психодиагностика ва шахс психологияси соҳасида муҳим илмий тадқиқотларни Ғулом Шоумаров олиб борган. У психологик тестларнинг шахснинг индивидуал хусусиятларини аниқлашдаги илмий аҳамиятини алоҳида таъкидлаган.

Ижтимоий психология соҳасининг ривожига Воҳид Каримов катта ҳисса қўшган. У шахснинг ижтимоий мослашуви ва жамоадаги шахслараро муносабатлар жараёнларини тадқиқ этган.

Наби Жўраевнинг тадқиқотлари ёшлар психологияси ва шахс ривожланишининг ижтимоий омилларини ўрганишга бағишланган.

Когнитив жараёнлар ва тафаккур психологияси соҳасида Баҳодир Қодиров муҳим илмий натижаларга эришган. У инсон тафаккурининг механизмлари ва муаммоларни ҳал қилиш жараёнларини ўрганган.

Педагогик психология соҳасида Маҳмуд Қуронов таълим жараёни самарадорлигига таъсир этувчи психологик омилларни таҳлил қилган.

Умумий психология ва психология методологияси масалалари билан Муҳаммаджон Абдуллаев шуғулланган.

Дилором Абдуллаеванинг тадқиқотлари оила психологияси ва оила муҳитининг шахс шаклланишига таъсирига бағишланган.

Шахслараро муносабатларнинг ижтимоий-психологик жиҳатлари Саидахмад Мирзаев томонидан ўрганилган.

Болалар психологияси муаммолари билан Зулфия Ҳайдарова шуғулланган.

Психодиагностика ва психологик тестлар ишлаб чиқиш соҳасида Алишер Ваҳидов салмоқли илмий ҳисса қўшган.

Ушбу тадқиқотчиларнинг илмий мероси замонавий психологик диагностика воситаларини ишлаб чиқиш учун муҳим методологик асос бўлиб хизмат қилади.

Онлайн-психологик тестлашнинг илмий асослари

Замонавий рақамли технологиялар психологик диагностика учун автоматлаштирилган тизимларни яратиш имконини беради. Бундай тизимлар маълумотларни тезкор қайта ишлаш ва натижаларни холис таҳлил қилиш имкониятини таъминлайди.

Онлайн-психологик тестлаш платформалари қуйидаги имкониятларни яратади:
оммавий психологик диагностика ўтказиш; тест натижаларини тезкор қайта ишлаш; шахснинг психологик профилини шакллантириш;
шахсий ривожланиш учун индивидуал тавсиялар бериш.

Сунъий интеллект технологияларидан фойдаланиш тест натижаларини интеллектуал алгоритмлар ва психологик шахс моделлари асосида автоматик таҳлил қилиш имконини яратади.

Сўровнома ишлаб чиқишнинг методик асослари

Онлайн-психологик тестлаш учун сўровнома ишлаб чиқиш қуйидаги методологик тамойилларга асосланиши лозим:
Илмий асосланганлик -замонавий психология назариялари ва миллий психологик мактаб илмий меросидан фойдаланиш.

Психометрик валидлик — тест саволларининг ишончлилиги ва аниқлигини таъминлаш.
Адаптивлик — тестларни турли ёш гуруҳлари учун мослаштириш имконияти.
Рақамли интеграция — сунъий интеллект технологиялари асосида натижаларни автоматик таҳлил қилиш имконияти.

Маданий мослик — респондентларнинг миллий ва ижтимоий-маданий хусусиятларини ҳисобга олиш.

Тадқиқот натижалари

Тадқиқот натижалари шуни кўрсатадики, ўзбек психологларининг илмий меросини замонавий рақамли технологиялар билан интеграция қилиш самарали онлайн-психологик диагностика тизимини яратиш имконини беради.
Ишлаб чиқилган сўровнома модели қуйидаги имкониятларни таъминлайди: шахснинг психологик ҳолатини аниқлаш; ижтимоий хулқ-атвор хусусиятларини баҳолаш; эмоционал барқарорлик даражасини таҳлил қилиш;
шахсий ривожланиш учун тавсиялар ишлаб чиқиш.

Хулоса

Шу тариқа, 1990–2025 йилларда шаклланган ўзбек психологик мактабининг илмий мероси замонавий рақамли психологик диагностика воситаларини ривожлантириш учун катта илмий салоҳиятга эга.

Миллий олимларнинг илмий ғояларини сунъий интеллект технологиялари билан уйғунлаштириш инновацион онлайн-психологик тестлаш платформаларини яратишга хизмат қилади. Бу эса инсон шахсининг психологик хусусиятларини янада самарали ўрганиш ва рақамли психологиянинг ривожланишига ҳисса қўшади.

М.Мирсоатова — етакчи психолог-педагог, таълим ва ёшлар психологияси соҳасидаги мутахассис.
Мактаблар, лицейлар ва олий таълим муассасалари ўқувчилари учун «Онлайн тестлаш» стартап-лойиҳасининг ишчи гуруҳи аъзоси.